Zijn kaarsen ongezond? Feiten en fabels over kaarsen

Zijn kaarsen ongezond? Wie naar deze vraag zoekt, komt al snel uitspraken tegen over fijnstof, paraffine, geurkaarsen en schadelijke stoffen. Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken tussen het aantonen van stoffen in de lucht en de vraag wat de hoeveelheid en duur van de blootstelling betekenen voor de gezondheid.

Bij het branden van kaarsen kunnen stoffen en zeer kleine deeltjes in de lucht terechtkomen. Hoeveel daarvan ontstaat, kan verschillen per kaars en brandsituatie. Onder andere de samenstelling van de kaars, de lont, de vlam, de brandduur, het aantal brandende kaarsen en de ventilatie kunnen daarbij een rol spelen.

Onderzoek geeft geen basis om het normale gebruik van enkele kaarsen in een normaal geventileerde ruimte zonder meer als ongezond te bestempelen. Tegelijkertijd is het ook niet juist om te zeggen dat brandende kaarsen helemaal geen invloed op de binnenlucht hebben. Zoals bij veel activiteiten binnenshuis zijn de hoeveelheid en omstandigheden belangrijk.

Welke stoffen kunnen vrijkomen bij het branden van kaarsen?

Kaarsvet bestaat voornamelijk uit verbindingen die tijdens het branden met zuurstof reageren. Bij een goede verbranding ontstaan vooral koolstofdioxide en waterdamp. Daarnaast kunnen kleine deeltjes en verschillende gasvormige stoffen ontstaan.

Welke stoffen worden gemeten en in welke hoeveelheden verschilt per kaars en brandsituatie. Een rustig brandende kaars is daarbij een andere situatie dan een kaars met een opvallend grote, sterk flakkerende of zichtbaar roetende vlam.

Hoe zit het met fijnstof van kaarsen?

Bij het branden van kaarsen kunnen fijne en ultrafijne deeltjes ontstaan. Hoeveel daarvan ontstaat, kan sterk verschillen per kaars en brandsituatie. Fijnstof is vanuit gezondheidsoogpunt relevant en daarom is het verstandig om onnodige blootstelling te beperken.

Kaarsen zijn niet de enige bron van deeltjes in huis. Ook alledaagse activiteiten zoals koken, bakken en braden kunnen de hoeveelheid fijne en ultrafijne deeltjes in de binnenlucht verhogen. Daarnaast kan een deel van het fijnstof in huis afkomstig zijn van de buitenlucht.

Dat betekent niet dat een brandende kaars rechtstreeks kan worden vergeleken met bijvoorbeeld het bakken van vlees. De processen, stoffen en hoeveelheden kunnen verschillen. De vergelijking laat vooral zien dat de samenstelling van de binnenlucht gedurende de dag door verschillende normale activiteiten verandert.

Zijn paraffinekaarsen schadelijk?

Paraffine is een veelgebruikte grondstof voor kaarsen en wordt doorgaans verkregen bij de verwerking en raffinage van aardolie. Alleen uit deze oorsprong kan niet worden geconcludeerd dat een brandende paraffinekaars schadelijk is.

Het brandgedrag en de stoffen die tijdens het branden ontstaan worden niet alleen bepaald door de oorsprong van de was. Ook de samenstelling van de kaars, de lont en de omstandigheden tijdens het branden kunnen van invloed zijn.

Er is daarom onvoldoende grond om alle paraffinekaarsen alleen vanwege de gebruikte grondstof als schadelijk te bestempelen.

Zijn geurkaarsen ongezond?

Geurkaarsen bevatten geurstoffen die tijdens het gebruik in de ruimte terecht kunnen komen. Daarnaast ontstaan, net als bij andere brandende kaarsen, verbrandingsproducten en deeltjes.

In onderzoeken naar geurkaarsen zijn verschillende vluchtige stoffen en deeltjes gemeten. Om te beoordelen wat deze metingen kunnen betekenen, worden gemeten of berekende concentraties vergeleken met gezondheidskundige richt- en referentiewaarden.

Onderzoek naar nagebootste normale gebruikssituaties laat voor de meeste onderzochte stoffen concentraties onder de gebruikte richt- en referentiewaarden zien. De uitkomsten van zulke onderzoeken gelden voor de onderzochte kaarsen en omstandigheden en betekenen niet dat iedere geurkaars en iedere gebruikssituatie hetzelfde is.

Zijn geurkaarsen giftig of kankerverwekkend?

Bij onderzoek naar de uitstoot van brandende kaarsen kunnen stoffen worden gemeten waarvan bekend is dat ze bij voldoende hoge blootstelling schadelijk kunnen zijn. De aanwezigheid van zo'n stof betekent echter niet automatisch dat de gemeten hoeveelheid ook een gezondheidsrisico vormt.

Daarvoor zijn onder andere de concentratie en de duur van de blootstelling van belang. Onderzoekers vergelijken gemeten of berekende concentraties daarom met gezondheidskundige richt- en referentiewaarden.

Het beschikbare onderzoek geeft geen basis voor de algemene conclusie dat normaal gebruik van geurkaarsen per definitie giftig of kankerverwekkend is. Dat betekent niet dat iedere kaars en iedere denkbare gebruikssituatie hetzelfde beoordeeld kan worden.

Zijn sojakaarsen gezonder dan paraffinekaarsen?

Sojawas heeft een plantaardige oorsprong en paraffine doorgaans een minerale oorsprong. Alleen op basis daarvan kan niet worden vastgesteld dat een sojakaars gezonder is dan een paraffinekaars.

Ook plantaardige was wordt tijdens het branden als brandstof gebruikt. Daarnaast kunnen de lont, andere bestanddelen van de kaars en het brandgedrag van invloed zijn. De termen ‘plantaardig’ en ‘natuurlijk’ zijn daarom op zichzelf onvoldoende om een gezondheidsvergelijking tussen kaarsen te maken.

Zijn bijenwaskaarsen gezonder?

Bijenwas is een natuurlijke was die door honingbijen wordt geproduceerd. Aan bijenwaskaarsen worden soms bijzondere eigenschappen toegeschreven, waaronder de bewering dat ze door negatieve ionen de lucht zouden zuiveren.

Voor een dergelijk luchtzuiverend gezondheidseffect is onvoldoende overtuigend bewijs om dit als vaststaand feit te presenteren. Bijenwas heeft zijn eigen eigenschappen als kaarsenwas, maar daaruit volgt niet automatisch dat een brandende bijenwaskaars gezonder is.

Bestaan er gezonde kaarsen?

De term ‘gezonde kaars’ is lastig. De benaming kan suggereren dat een bepaalde kaars aantoonbaar een positief effect op de gezondheid heeft of dat andere kaarsen automatisch ongezond zijn. Alleen op basis van de gebruikte was kan zo'n conclusie niet worden getrokken.

Dat betekent niet dat kaarsen geen positieve beleving kunnen geven. Mensen gebruiken kaarsen juist vanwege het warme licht, de sfeer en gezelligheid en bij geurkaarsen ook vanwege de geur. Kaarslicht of een aangename geur kan als prettig, rustgevend of sfeervol worden ervaren. Hoe iemand dit ervaart, verschilt per persoon.

Het is daarom verstandig onderscheid te maken tussen een prettige persoonlijke beleving en een aantoonbaar gezondheidseffect. Dat een kaars sfeer of ontspanning kan geven, maakt hem niet automatisch tot een ‘gezonde kaars’ in medische zin.

Wanneer is extra aandacht verstandig?

Let tijdens het gebruik vooral op hoe een kaars daadwerkelijk brandt. Een opvallend grote of sterk flakkerende vlam, veel zichtbaar roet, rook, ongewoon knetteren of spatten zijn redenen om de kaars te doven en te controleren.

Ook de persoonlijke ervaring is belangrijk. Wanneer een kaars of geur als onaangenaam wordt ervaren of tijdens het gebruik klachten veroorzaakt, is het verstandig de kaars te doven en niet verder te gebruiken.

Daarvoor hoeft niet eerst te worden vastgesteld waardoor de reactie of het afwijkende brandgedrag wordt veroorzaakt. Stoppen met het gebruik is in zo'n situatie de eenvoudigste voorzichtige keuze.

Waarom is ventileren verstandig?

De lucht in een woning wordt door veel verschillende bronnen beïnvloed. Bewoners, koken, bakken en braden, schoonmaken, buitenlucht en brandende kaarsen kunnen allemaal bijdragen aan stoffen en deeltjes in de binnenlucht.

Ventilatie zorgt voor verversing van de binnenlucht en helpt stoffen die binnenshuis ontstaan te verdunnen en af te voeren. Voldoende ventilatie is daarom een algemeen uitgangspunt voor een goede binnenlucht en niet alleen iets om aan te denken wanneer er kaarsen branden.

Dat betekent niet dat voor iedere afzonderlijke kaars onmiddellijk een raam volledig open moet. Normale ventilatie van de ruimte is een verstandig uitgangspunt. Wanneer veel kaarsen langdurig tegelijkertijd branden, is extra aandacht voor ventilatie verstandig.

Feiten en fabels over kaarsen en gezondheid

• “Iedere paraffinekaars is schadelijk omdat paraffine uit aardolie wordt gemaakt.” Fabel. Uit de oorsprong van paraffine alleen kan niet worden geconcludeerd dat een brandende paraffinekaars schadelijk is.
• “Bij het branden van kaarsen kunnen fijne en ultrafijne deeltjes ontstaan.” Feit. Dit is in onderzoek aangetoond. Hoeveel deeltjes ontstaan, kan verschillen per kaars en brandsituatie.
• “Een natuurlijke of plantaardige kaars is automatisch gezonder.” Fabel. Alleen de oorsprong van de was is onvoldoende om te bepalen welk gezondheidseffect een brandende kaars heeft.
• “Bijenwaskaarsen zuiveren aantoonbaar de lucht door negatieve ionen.” Niet bewezen. Er is onvoldoende overtuigend bewijs om dit als vaststaand effect te presenteren.
• “Als een stof tijdens onderzoek wordt gemeten, is een kaars automatisch gevaarlijk.” Fabel. Voor de beoordeling van een mogelijk gezondheidsrisico zijn onder andere de concentratie en duur van de blootstelling van belang.
• “Ventileren is verstandig wanneer je binnenshuis kaarsen brandt.” Feit. Ventilatie helpt stoffen die binnenshuis ontstaan te verdunnen en af te voeren.

Wat is de conclusie?

Brandende kaarsen kunnen stoffen en deeltjes aan de binnenlucht toevoegen. Het beschikbare onderzoek geeft echter geen basis om het normale gebruik van enkele kaarsen in een normaal geventileerde ruimte zonder meer als ongezond te bestempelen.

De omstandigheden zijn belangrijk. Enkele rustig brandende kaarsen in een normaal geventileerde woonkamer vormen een andere gebruikssituatie dan veel kaarsen die langdurig in een kleine slecht geventileerde ruimte branden.

Gebruik kaarsen volgens de aanwijzingen van de fabrikant en let op het brandgedrag. Wanneer een kaars opvallend roet, rookt, afwijkend brandt of tijdens het gebruik klachten veroorzaakt, doof de kaars dan en gebruik deze niet verder.

Meer praktische aanwijzingen vind je bij veilig branden van kaarsen, fakkels en olielampen.

Veelgestelde vragen over kaarsen en gezondheid

Zijn kaarsen ongezond om binnenshuis te branden?

Bij het branden van kaarsen kunnen stoffen en zeer kleine deeltjes in de lucht terechtkomen. Onderzoek geeft geen basis om het normale gebruik van enkele kaarsen in een normaal geventileerde ruimte zonder meer als ongezond te bestempelen. Hoeveel stoffen en deeltjes ontstaan en wat de blootstelling is, hangt onder andere samen met de kaars, brandduur, het aantal kaarsen en de ventilatie.

Zijn paraffinekaarsen schadelijk?

Alleen uit het feit dat paraffine doorgaans bij de verwerking van aardolie wordt verkregen, kan niet worden geconcludeerd dat een paraffinekaars schadelijk is. Ook de samenstelling van de kaars, de lont en de omstandigheden tijdens het branden kunnen van invloed zijn.

Zijn geurkaarsen ongezond?

Geurkaarsen kunnen geurstoffen, verbrandingsproducten en deeltjes aan de binnenlucht toevoegen. Onderzoek naar nagebootste normale gebruikssituaties laat voor de meeste onderzochte stoffen concentraties onder de gebruikte gezondheidskundige richt- en referentiewaarden zien. De resultaten gelden voor de onderzochte kaarsen en omstandigheden en kunnen niet zonder meer op iedere geurkaars of gebruikssituatie worden toegepast.

Zijn sojakaarsen gezonder dan paraffinekaarsen?

Dat kan niet alleen op basis van de oorsprong van de was worden vastgesteld. Sojawas is plantaardig en paraffine heeft doorgaans een minerale oorsprong, maar ook andere eigenschappen van de kaars en het brandgedrag kunnen van invloed zijn.

Zuiveren bijenwaskaarsen de lucht?

Voor de bewering dat brandende bijenwaskaarsen door negatieve ionen de lucht zuiveren is onvoldoende overtuigend bewijs om dit als vaststaand effect te presenteren. Uit het feit dat een kaars van bijenwas is gemaakt, volgt daarom niet automatisch een aantoonbaar luchtzuiverend effect.

Wat moet ik doen als ik last krijg van een brandende kaars?

Wanneer een kaars of geur als onaangenaam wordt ervaren, klachten veroorzaakt, opvallend roet, rookt of duidelijk afwijkend brandt, is het verstandig de kaars te doven en niet verder te gebruiken. Zorg daarnaast voor voldoende ventilatie van de ruimte.