Godslampen en olielampen in de kerk

Naast kaarsen worden in kerken ook brandende lampen gebruikt. Een bijzonder voorbeeld is de godslamp, ook wel tabernakellamp of eeuwig licht genoemd. Binnen de rooms-katholieke kerk brandt deze lamp bij het tabernakel waarin de geconsacreerde hosties worden bewaard.

Een godslamp beschrijft vooral de kerkelijke functie van het licht. De technische uitvoering kan verschillen. Zo kan een kerkelijke lamp met olie en een lont werken, maar er bestaan ook houders waarin een passend waslicht, noveenlicht of andere lang brandende inzet wordt geplaatst. Daarom zijn godslamp, olielamp en noveenkaars geen synoniemen.

Wat is een godslamp?

Een godslamp is de bijzondere lamp die binnen de rooms-katholieke kerk bij het tabernakel brandt wanneer daar de Allerheiligste Eucharistie wordt bewaard. Het licht dient om de aanwezigheid van Christus aan te geven en te eren.

De benamingen godslamp, tabernakellamp en eeuwig licht worden in deze context gebruikt voor dezelfde functie, hoewel de daadwerkelijke lamp qua vorm en brandwijze sterk kan verschillen.

Wat is een tabernakel?

Het tabernakel is de afgesloten plaats in een rooms-katholieke kerk of kapel waarin geconsacreerde hosties worden bewaard. De godslamp bevindt zich in de nabijheid van dit tabernakel.

De lamp en het tabernakel zijn dus twee verschillende kerkelijke voorwerpen. Het brandende licht van de godslamp maakt zichtbaar dat de Eucharistie daar wordt bewaard.

Waarom brandt er een lamp bij het tabernakel?

Het licht bij het tabernakel is niet alleen decoratieve verlichting. Binnen de rooms-katholieke kerk heeft het een vastgestelde religieuze functie: het geeft de aanwezigheid van Christus aan en dient als teken van eerbied.

Volgens het kerkelijk recht moet vóór een tabernakel waarin de Allerheiligste Eucharistie wordt bewaard voortdurend een bijzondere lamp branden.

Waarom wordt een godslamp ook eeuwig licht genoemd?

De benaming eeuwig licht verwijst naar het voortdurend brandende karakter van het licht zolang de Eucharistie in het tabernakel wordt bewaard. Het betekent niet dat één lont of dezelfde hoeveelheid brandstof letterlijk onbeperkt blijft branden.

Een lamp moet worden onderhouden, brandstof of een inzet moet worden vervangen en een lont kan na verloop van tijd vernieuwd moeten worden. Het voortdurende karakter zit dus in de functie van het licht, niet in één onveranderlijke vlam.

Brandt een godslamp altijd op olie?

Nee. De rooms-katholieke liturgische voorschriften noemen voor de lamp bij het tabernakel traditioneel een licht dat met olie of was wordt gevoed.

Daardoor bestaan verschillende technische uitvoeringen. Sommige kerkelijke lampen hebben een reservoir met vloeibare olie en een lont, terwijl andere zijn ontworpen voor een passend waslicht of een afzonderlijke lang brandende inzet.

Wat is het verschil tussen een godslamp en een olielamp?

Godslamp beschrijft in de eerste plaats de religieuze functie van het licht bij het tabernakel. Olielamp beschrijft vooral de technische manier waarop een lamp brandt: vloeibare brandstof wordt via een lont naar de vlam gevoerd.

Een godslamp kan dus als olielamp zijn uitgevoerd, maar niet iedere olielamp is een godslamp. Een olielamp kan ook voor andere kerkelijke, religieuze of praktische toepassingen worden gebruikt.

Kan een noveenkaars of noveenlicht als godslamp worden gebruikt?

In sommige godslampen en tabernakellampen wordt een lang brandend noveenlicht of een vergelijkbare duurbrander als inzet geplaatst. De buitenste houder of lamp vormt dan het kerkelijke armatuur, terwijl de inzet voor de daadwerkelijke vlam zorgt.

Dat betekent niet dat een noveenkaars automatisch een godslamp is. Noveenkaars of noveenlicht beschrijft een type lang brandende religieuze kaars of duurbrander, terwijl godslamp betrekking heeft op de functie van het licht bij het tabernakel.

Welke inzet gebruikt kan worden hangt af van de vorm, afmetingen en constructie van de betreffende lamp. Gebruik daarom alleen een inzet die daarvoor geschikt is.

Meer over de lang brandende kaars zelf lees je bij noveenkaarsen, hun betekenis, gebruik en brandduur.

Hoe werkt een traditionele olielamp met lont?

Een traditionele olielamp bestaat uit een reservoir met vloeibare brandstof en een lont. De lont neemt de vloeistof op en transporteert deze naar het gedeelte dat bij de vlam ligt. Daar wordt de brandstof door de warmte verdampt en verbrand.

Het is dus voornamelijk de brandstof die brandt en niet de lont zelf. De lont zorgt voor een gecontroleerde toevoer van vloeistof naar de vlam.

Waarom is de juiste lont belangrijk?

De lont heeft grote invloed op de hoeveelheid brandstof die naar de vlam wordt getransporteerd. Daarom moeten lont, brandstof en lamp goed bij elkaar passen.

Een te kleine of slecht functionerende lont kan een zeer kleine of instabiele vlam geven. Een te grote lont kan juist leiden tot een te grote vlam, hoger brandstofverbruik en meer kans op roetvorming.

De juiste lontmaat kan niet uitsluitend aan de hand van het uiterlijk van de lamp worden bepaald. Gebruik bij voorkeur het type en formaat dat voor de betreffende brander of lamp is bedoeld.

Welke olie gebruik je in een kerkelijke olielamp?

Gebruik alleen brandstof die geschikt is voor de betreffende lamp. Niet iedere vloeibare brandbare olie heeft dezelfde eigenschappen en niet iedere olie is geschikt voor iedere lont of brander.

Onder andere viscositeit, zuiverheid en samenstelling kunnen invloed hebben op de toevoer via de lont, de grootte van de vlam, geur en roetvorming. Volg daarom de aanwijzingen die bij de betreffende lamp of brander horen.

Waarom kan een olielamp roeten?

Roetvorming wijst vaak op een minder goede verbranding. Mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld een te grote vlam, een te ver uitstekende lont, een verkeerde combinatie van lont en brandstof of vervuiling van de brander.

Ook luchtstroming kan een vlam onrustig maken. Wanneer een lamp structureel roet, is het daarom verstandig niet alleen de lont korter te maken maar de volledige combinatie van brandstof, lont, brander en plaatsing te controleren.

Waarom gaat een olielamp soms uit?

Een olielamp kan doven wanneer onvoldoende brandstof naar de vlam wordt gevoerd. Dit kan onder andere gebeuren door een bijna leeg reservoir, een beschadigde of vervuilde lont of een lont die niet goed met de brandstof in contact staat.

Ook tocht kan een kleine vlam verstoren. Bij een lamp die regelmatig uitgaat is daarom zowel de brandstofvoorziening als de omgeving van de vlam belangrijk.

Is een godslamp hetzelfde als een devotielicht?

Nee. De godslamp bij het tabernakel heeft binnen de rooms-katholieke kerk een specifieke functie. Een devotielicht wordt juist door een gelovige aangestoken bij een persoonlijk gebed, een intentie of devotie.

Een devotielicht kan bijvoorbeeld bij een Mariabeeld, heiligenbeeld of andere plaats voor persoonlijk gebed staan. De aanwezigheid van een vlam maakt beide religieuze lichten dus nog niet hetzelfde.

Lees meer over devotiekaarsen, votiefkaarsen en offerkaarsen.

Zijn alle olielampen in een kerk godslampen?

Nee. Kerkelijke olielampen kunnen op verschillende plaatsen en voor verschillende toepassingen worden gebruikt. Alleen omdat een lamp in een kerk staat betekent dit niet automatisch dat deze de functie van godslamp of tabernakellamp heeft.

De functie en plaats van het licht bepalen dus mede welke benaming passend is.

Worden olielampen alleen binnen de rooms-katholieke kerk gebruikt?

Nee. Brandende olielampen hebben ook binnen andere christelijke tradities een lange geschiedenis. Binnen oosters-orthodoxe kerken worden bijvoorbeeld olielampen bij iconen en op andere religieuze plaatsen gebruikt.

De precieze betekenis, plaats en uitvoering verschillen per traditie. De specifieke godslamp bij het eucharistische tabernakel zoals hierboven beschreven hoort bij de rooms-katholieke context.

Waarom worden nog echte vlammen gebruikt als er elektrische verlichting is?

Een religieuze lamp is niet uitsluitend bedoeld om voldoende licht in een kerkruimte te produceren. Het brandende licht zelf kan een religieuze en symbolische functie hebben.

Daarom blijven echte kaarsen, olie- en waslichten bestaan naast gewone elektrische verlichting. Een elektrische lamp kan een kerkgebouw uitstekend verlichten, maar vervult daarmee niet automatisch dezelfde functie als ieder traditioneel religieus licht.

Over het bredere verschil lees je meer bij echte kaarsen en LED-kaarsen in de kerk.

Hoe onderhoud je een kerkelijke olielamp?

Een olielamp die langdurig wordt gebruikt moet regelmatig worden gecontroleerd. Let op het brandstofniveau, de toestand van de lont, de brander en eventuele vervuiling rondom de vlam.

Vul een lamp nooit bij terwijl deze brandt of nog heet is. Laat de lamp eerst afkoelen en verwijder gemorste brandstof voordat deze opnieuw wordt aangestoken.

Bij een lamp waarin een afzonderlijk was- of noveenlicht wordt geplaatst, moet ook worden gecontroleerd of de inzet correct en stabiel in de houder staat.

Godslamp, olie, was of duurbrander: kijk eerst naar de functie

Bij kerkelijke lampen kunnen productnamen gemakkelijk door elkaar lopen. De duidelijkste manier om ze te begrijpen is daarom eerst naar de functie te kijken.

Een godslamp of tabernakellamp beschrijft de functie van het licht bij het tabernakel. Vervolgens kan worden bekeken met welk systeem die specifieke lamp brandt: bijvoorbeeld olie met lont, een waslicht of een geschikte lang brandende inzet.

Zo voorkom je dat termen als godslamp, olielamp en noveenkaars ten onrechte als verschillende namen voor exact hetzelfde product worden gebruikt.

Veelgestelde vragen over godslampen en olielampen in de kerk

Wat is een godslamp?

Een godslamp is de bijzondere lamp die binnen de rooms-katholieke kerk bij het tabernakel brandt wanneer daar de Eucharistie wordt bewaard. Het licht geeft de aanwezigheid van Christus aan en dient als teken van eerbied.

Is een godslamp hetzelfde als een tabernakellamp?

Ja, de benamingen godslamp en tabernakellamp worden gebruikt voor het bijzondere licht bij het tabernakel. Ook de term eeuwig licht komt hiervoor voor.

Brandt een godslamp altijd op olie?

Nee. De traditionele rooms-katholieke voorschriften noemen een lamp die met olie of was wordt gevoed. De technische uitvoering van een godslamp kan daarom verschillen.

Kan een noveenlicht in een godslamp worden gebruikt?

Bij sommige godslampen kan een passend lang brandend noveenlicht of een vergelijkbare duurbrander als inzet worden gebruikt. Welke inzet geschikt is hangt af van de constructie en afmetingen van de betreffende lamp.

Is een noveenkaars hetzelfde als een godslamp?

Nee. Een noveenkaars is een lang brandende religieuze kaars of duurbrander. Godslamp verwijst naar de specifieke functie van het licht bij het tabernakel.

Is een godslamp hetzelfde als een devotielicht?

Nee. Een godslamp heeft een specifieke functie bij het tabernakel. Een devotielicht wordt door een gelovige aangestoken bij een persoonlijk gebed, devotie of intentie.

Waarom is de juiste lont belangrijk in een olielamp?

De lont bepaalt mede hoeveel brandstof naar de vlam wordt gevoerd. Een verkeerde of slecht passende lont kan een te kleine of te grote vlam, onregelmatige verbranding of roetvorming veroorzaken.